Þegar rafmagnið slær út hefur annaðhvort lekaliðinn rofið strauminn, oft af öllu heimilinu, eða öryggi á einni grein slegið út vegna of mikils álags. Oftast er orsökin tæki sem var nýbúið að setja í samband. Þú mátt taka tæki úr sambandi og slá rofanum inn aftur. En ef það slær strax út aftur, eða gerist oft, er það verk fyrir rafvirkja. Framhliðina á rafmagnstöflunni á aldrei að taka af.
Fyrst: er rafmagnið farið hjá fleirum?
Líttu út um gluggann. Ef nágrannahúsin og götuljósin eru líka myrkvuð er bilunin líklega í dreifikerfi Norðurorku en ekki hjá þér. Þá getur þú lítið annað gert en beðið. Norðurorka birtir tilkynningar um þjónusturof (opnast í nýjum flipa) á vefnum sínum. Ef rafmagn er á húsunum í kring er bilunin innan dyra og þá skaltu líta á rafmagnstöfluna.
Lekaliði eða öryggi: hver er munurinn?
Í töflunni eru tvenns konar rofar. Öryggin, sem líka eru kölluð greinivör eða sjálfvör, eru eitt fyrir hverja grein, til dæmis ljósin í einu herbergi, innstungurnar í eldhúsinu eða þvottavélina. Öryggi slær út ef of mikill straumur fer um greinina, til dæmis þegar of mörg orkufrek tæki eru í gangi í einu (yfirálag) eða skammhlaup verður í tæki eða lögn. Í eldri töflum eru skrúfuð öryggi, tappar, sem springa í stað þess að slá út.
Lekaliðinn, öðru nafni lekastraumsrofi eða bilunarstraumsrofi, ber saman strauminn sem fer út í lögnina og strauminn sem kemur til baka. Ef munurinn nær 30 milliamperum rýfur hann strauminn, því þá leitar straumur annað, til dæmis út í jörð um bilað tæki, bleytu eða manneskju. Svona útskýrir Vísindavefurinn (opnast í nýjum flipa) það. HMS (opnast í nýjum flipa) kallar bilunarstraumsrofann eitt mikilvægasta öryggistæki heimilisins.
Hvað er óhætt að prófa?
- Ef bleyta er nálægt töflunni eða innstungu skaltu ekki snerta neitt og ekki slá neinu inn. Hringdu frekar.
- Taktu úr sambandi tækið sem var síðast kveikt á eða sett í samband, til dæmis hraðsuðuketil, hitablásara eða þvottavél.
- Sláðu rofanum inn aftur, einu sinni.
- Ef lekaliðinn slær strax út aftur: taktu fleiri tæki úr sambandi og reyndu aftur. Ef það dugar ekki skaltu slá út öllum greinivörunum, setja lekaliðann inn og svo greinivörin inn eitt af öðru. Ef lekaliðinn slær út um leið og ákveðið öryggi fer inn er bilunin líklega á þeirri grein. Hafðu það öryggi úti og hringdu í rafvirkja.
- Ef öryggi á einni grein slær út: fækkaðu tækjunum sem eru í gangi á henni og sláðu því inn einu sinni.
Þetta eru sömu skref og Norðurorka mælir með í svörum sínum um rafmagnið (opnast í nýjum flipa). Þar segir líka að ef þetta gagnar ekki þurfi að fá rafvirkja til að líta á lögnina, og að umfram allt verði að fara að öllu með gát.
Þetta gerir þú aldrei
- Taka framhliðina af rafmagnstöflunni eða skrúfa hana lausa. Bak við hana eru berir hlutir með spennu. Vinna í töflunni og raflögnum er verk fyrir löggiltan rafverktaka
- Slá rofa inn aftur og aftur, eða halda honum inni með afli. Rofinn slær út af ástæðu
- Setja stærra öryggi í staðinn fyrir það sem sló út eða sprakk. Þá verndar það ekki lengur lögnina
- Snerta töflu, innstungu eða tæki sem er blautt
- Halda áfram að nota tæki sem lyktar af bruna, hitnar óeðlilega eða neistar frá
Prófaðu lekaliðann einu sinni á ári
Lekaliðinn getur stirðnað með árunum. Á honum er prófunarhnappur, yfirleitt merktur T eða Test. Þegar þú ýtir á hann á lekaliðinn að rjúfa strauminn, og svo setur þú hann inn aftur. Best er að slökkva á orkufrekum og viðkvæmum tækjum á meðan.
Ef hann rýfur ekki getur dugað að slá honum út og inn nokkrum sinnum og prófa aftur. Ef það gagnar ekki er kominn tími til að fá löggiltan rafverktaka til að skipta honum út. Þetta eru ráð HMS, sem skoðaði lekaliða í eldri raflögnum og komst að því að um 10 prósent þeirra virkuðu ekki rétt. Nánar í frétt HMS (opnast í nýjum flipa).
Hvenær á að hringja í rafvirkja?
- Lekaliðinn slær strax út aftur, eða slær út án sýnilegrar ástæðu
- Sama öryggið slær út aftur og aftur, líka þegar fá tæki eru í gangi
- Lekaliðinn rýfur ekki strauminn þegar þú ýtir á prófunarhnappinn
- Brunalykt, hiti eða suð frá töflu, innstungu eða rofa
- Ljósin blikka eða dofna þegar stór tæki fara í gang
- Taflan er gömul, án lekaliða, eða það sést í bera víra eða tengingar
Ef þú vilt fara betur yfir ástandið heima er rafmagnspróf HMS (opnast í nýjum flipa) góð byrjun. Þar eru spurningar um töfluna, lekaliðann, innstungur og leiðslur. Samkvæmt HMS bendir hvert já til þess að rétt sé að fá löggiltan rafverktaka til að líta á lagnirnar.
Næsta skref
Hringdu í 772 3000 og segðu okkur hvað var í gangi þegar það sló út, hvort það var lekaliðinn eða öryggi og hvort það gerist aftur. Þá getum við fundið réttan rafvirkja í verkið. Nánar um rafvirkja á Akureyri. Ef bleyta kemur við sögu, til dæmis leki nálægt töflu, finnur þú fyrstu skrefin við leka og bilanir á einni síðu.
